Guzy mózgu to jedne z najbardziej niepokojących rozpoznań w medycynie – głównie dlatego, że dotyczą najważniejszego organu sterującego całym organizmem. W praktyce klinicznej spotykamy jednak bardzo różnorodne nowotwory ośrodkowego układu nerwowego: od zmian łagodnych, rosnących powoli i dających się skutecznie leczyć, po guzy złośliwe wymagające leczenia skojarzonego. Celem tego artykułu jest w przystępny, ale rzetelny sposób wyjaśnić, czym są guzy mózgu, jakie dają objawy, jak się je diagnozuje oraz jakie są współczesne możliwości leczenia.

Czym są guzy mózgu?
Guzy mózgu to nieprawidłowe rozrosty komórek zlokalizowane w obrębie mózgowia, opon mózgowo-rdzeniowych, nerwów czaszkowych lub struktur sąsiednich. Mogą mieć charakter:

• pierwotny – powstają bezpośrednio w mózgu lub jego strukturach,

• wtórny (przerzutowy) – są efektem rozsiewu nowotworu z innego narządu (np. płuc, piersi, czerniaka).

Wbrew obiegowej opinii nie każdy guz mózgu jest nowotworem złośliwym. Wiele zmian ma charakter łagodny, nie daje przerzutów i rośnie bardzo wolno.

Podział guzów mózgu

Guzy łagodne
Guzy łagodne zwykle:

• rosną powoli,

• są dobrze odgraniczone od otaczającej tkanki,

• nie dają przerzutów poza ośrodkowy układ nerwowy.

Do najczęstszych należą:

• oponiaki – wywodzące się z opon mózgowo-rdzeniowych,

• gruczolaki przysadki,

• nerwiaki osłonkowe (np. nerwiak nerwu słuchowego),

• niektóre guzy dziecięce, jak gwiaździaki niskiego stopnia.

Guzy złośliwe
Guzy złośliwe charakteryzują się:

• naciekającym wzrostem,

• szybszym tempem rozwoju,

• gorszym rokowaniem.

Najczęstsze guzy złośliwe mózgu to:

• glejaki, w tym glejak wielopostaciowy (glioblastoma),

• chłoniaki ośrodkowego układu nerwowego,

• guzy przerzutowe.

Objawy guzów mózgu
Objawy guzów mózgu zależą głównie od:

• lokalizacji zmiany,

• jej wielkości,

• tempa wzrostu,

• obecności obrzęku mózgu.

Objawy ogólne
Związane są ze wzrostem ciśnienia śródczaszkowego i obejmują:

• bóle głowy (często nasilające się rano),

• nudności i wymioty,

• senność, zaburzenia koncentracji,

• zaburzenia widzenia.

Objawy ogniskowe
Wynikają z uszkodzenia konkretnego obszaru mózgu:

• niedowłady kończyn,

• zaburzenia mowy,

• napady padaczkowe,

• zaburzenia czucia,

• zmiany osobowości i zachowania.

Warto podkreślić, że pojedynczy objaw nie oznacza automatycznie guza mózgu, ale jego utrzymywanie się lub narastanie zawsze wymaga diagnostyki.

Diagnostyka guzów mózgu
Podstawą rozpoznania jest badanie obrazowe:

• rezonans magnetyczny (MRI) – złoty standard w diagnostyce guzów mózgu,

• tomografia komputerowa (TK) – często wykonywana w trybie pilnym.

Uzupełniająco stosuje się:

• badania neurofizjologiczne,

• badania hormonalne (np. przy guzach przysadki),

• biopsję stereotaktyczną lub śródoperacyjną w celu potwierdzenia rozpoznania histopatologicznego.

Leczenie guzów mózgu
Leczenie jest zawsze indywidualnie dopasowane do pacjenta i zależy od rodzaju guza, jego lokalizacji oraz ogólnego stanu chorego.

Leczenie operacyjne
Chirurgia jest często pierwszym i kluczowym etapem leczenia. Celem operacji może być:

• całkowite usunięcie guza,

• zmniejszenie masy guza (tzw. debulking),

• pobranie materiału do badania histopatologicznego.

Nowoczesna neurochirurgia wykorzystuje m.in.:

• neuronawigację,

• monitoring śródoperacyjny,

• techniki małoinwazyjne.

Radioterapia
Stosowana jako leczenie uzupełniające lub podstawowe, szczególnie w guzach złośliwych i nieoperacyjnych.

Chemioterapia i leczenie systemowe
Wykorzystywane głównie w glejakach oraz chłoniakach OUN, często w leczeniu skojarzonym z radioterapią.

Rokowanie
Rokowanie w guzach mózgu jest bardzo zróżnicowane i zależy od:

• typu histopatologicznego guza,

• stopnia złośliwości,

• możliwości radykalnego leczenia,

• wieku i stanu ogólnego pacjenta.

Wiele osób z guzami łagodnymi funkcjonuje przez lata bez istotnych ograniczeń, natomiast w przypadku guzów złośliwych celem leczenia jest często wydłużenie życia i poprawa jego jakości.

Podsumowanie
Rozpoznanie guza mózgu jest dla pacjenta i jego bliskich ogromnym wyzwaniem emocjonalnym. Warto jednak pamiętać, że współczesna medycyna oferuje coraz skuteczniejsze i bezpieczniejsze metody diagnostyki oraz leczenia. Kluczowe znaczenie ma szybka diagnostyka, leczenie w wyspecjalizowanym ośrodku oraz dobra komunikacja pomiędzy pacjentem a zespołem medycznym.

Jeśli masz objawy budzące niepokój lub pytania dotyczące guzów mózgu – skonsultuj się z lekarzem. Wiedza i wczesne działanie naprawdę mają znaczenie.